علي بن محمد البغدادي الماوردي ( مترجم : حسين صابرى )
269
آيين حكمرانى ( فارسى )
مرد از همسايگان آن اموال نبود . يكى از خردههايى هم كه بر عثمان مىگرفتند آن بود كه همهء صلهها را از اموال فىء تأمين مىكرد و ميان دو حالتى كه از آنها ياد شد ، تفاوتى نمىنهاد . براى امام جايز است از اموال فىء به فرزندان پسر خود بدهد ؛ زيرا آنان از مستحقان اين اموال هستند ؛ چه ، اگر خردسال باشند در شمار دريافتكنندگان مقررى كودكان و زنان صاحبان سابقه و تقدم جاى مىگيرند و اگر بزرگسال باشند در رديف برخورداران از مقررى پيكارگران همانند خويش جاى دارند . ابن اسحاق نقل كرده است كه عبد اللّه بن عمر چون به بلوغ رسيد نزد پدر خويش عمر بن خطاب آمد و از او خواست براى وى نيز مقررى تعيين كند . او براى عبد اللّه دو هزار مقررى تعيين كرد . سپس يكى از نوجوانان انصار كه تازه به بلوغ رسيده بود به حضور وى آمد و از وى خواست برايش مقررى برقرار كند . عمر براى او سه هزار مقررى تعيين كرد . عبد اللّه گفت : اى امير مؤمنان ، تو براى من دو هزار و براى اين مرد سه هزار مقررى تعيين كردى ، درحالىكه پدر اين مرد در آن عرصهها كه پدر من حضور داشته حضور نداشته است . گفت : آرى ، اما من ديدم كه پدر مادر تو بر ضد پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله مىجنگد ، درحالىكه پدر مادر اين مرد را ديدم كه در كنار پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله پيكار مىكند - و سهم مادر نيز بيش از هزار است . براى امام جايز نيست به دختران خود از مال فىء چيزى بدهد ؛ زيرا آنها در شمار عائله او هستند و از مقررىاى كه به خود او مىرسد برخوردار مىشوند . در مورد بردگان امام و بردگان كسان ديگر ، چنانچه آنان از پيكارگران نباشند ، خرجى آنها از محل اموال شخصى امام و از اموال صاحبانشان تأمين مىشود . اما چنانچه از پيكارگران باشند ، ابو بكر در مورد آنها مقررى تعيين مىكرد ، ولى عمر به آنها مقررى نمىداد . شافعى نظر عمر را دربارهء آنان ملاك عمل قرار مىداد و براى آنها به مقررى خاص عقيده نداشت ، هرچند بر آن بود كه مىبايست به واسطهء اين بردگان به مقررى صاحبانشان افزوده شود ؛ چرا كه مقدار مقررى به شمار عائلهء هركس بستگى دارد . البته ، اگر اين بردگان آزاد شوند جايز است امام براى آنان مقررى خاص تعيين كند . جايز است امام براى سرسلسلگان مستحقان فىء مقررىهايى تعيين كند ، درحالىكه تعيين چنين عطايى براى كارگزاران مستحقان فىء جايز نيست ؛ زيرا سرسلسلگان از مستحقان فىء هستند ، درحالىكه كارگزاران به ازاى كارى كه انجام مىدهند مزد ويژهء خويش